Het interieur

En dan nu de binnenkant van het gebouw. Direct als je binnenkomt valt de sobere en heldere sfeer op en vervolgens de warme kleuren van de gebrandschilderde ramen. Tijdens de laatste restauratie is de kerk zoveel mogelijk teruggebracht in de staat zoals die in 1428 geweest moet zijn. Men moet dan wel bedenken dat er toen veel decoraties zijn geweest, met muurschilderingen en met beeldhouwwerk. Er zijn sporen van schilderingen gevonden, maar die zijn helaas weer verdwenen. Brokstukken van het beeldhouwwerk zijn in een kuil op het kerkhof teruggevonden. Een klein gedeelte hiervan is te zien in een vitrine in het koor.

Het schip

Wat ook opvalt is dat het schip (de plaats voor de gelovigen tijdens de dienst) nauwelijks groter is dan het koor (de plaats voor het altaar, de avondmaalstafel en de voorgangers). Dit grote koor heeft te maken met de functie voor de rechtspraak.

Nog steeds bij de ingang zien we links een offerblok. Helaas is het een kopie van het blok uit ongeveer 1695, dat gestolen is. Verder zien we links en rechts een deur. De linkerdeur, de 'noordpoort', is duidelijk breder dan de rechter, de 'zuidpoort'. De reden is het gebruik ervan: door de noordpoort werden na de rouwdienst de overledenen uitgedragen, de kist met links en rechts dragers. De zuidpoort werd onder meer gebruikt door de bisschop als hij het volk buiten de kerk wilde toespreken.

Dan komen we bij de duidelijke scheiding tussen schip en koor. Hier staat de kansel tegen een zware muur in de vorm van een boog: de 'triomfboog'. Dat hij die naam heeft gekregen is symboliek. Hij moet ons herinneren aan de triomf die Christus op de dood heeft behaald.

De Preekstoel

De kansel of preekstoel is een fraai gesneden kunstwerk uit 1677. Aan de leuning zit een ring, waarin oorspronkelijk een doopbekken was aangebracht, dat ook al gestolen is. Een eerdere kansel is verloren gegaan tijdens een 'bezoek' dat het leger van Bommen Berend, de bisschop van Munster, in 1672 aan Rolde bracht. Het leger was op de terugtocht van Groningen, na een mislukte poging die stad te veroveren. In de hoek onder de kansel ziet men met zwarte plavuizen in de vloer aangegeven waar de fundamenten van een zijaltaar zijn gevonden, dat aan Maria was gewijd. Ertegenover, aan de zuidzijde, zien wij op dezelfde wijze een ander zijaltaar aangegeven. Hier vond men op de fundering een zogenaamde 'Jakobsschelp', een schelp die pelgrims al eeuwenlang mee naar huis nemen als zij op bedevaart in Santiago de Compostela zijn geweest Men heeft daaruit de conclusie getrokken dat het een altaar gewijd aan de apostel Jacobus moet zijn geweest en omdat de oorspronkelijke patroonheilige van de kerk niet meer bekend is, is hij en passant als zodanig 'benoemd'.
De stenen doopvont rechts is een replica van een Romaans doopvont uit Vries, op zich toch wel interessant en stijlvol. Daarnaast staat er in het koor een houten doopvont, rijk versierd met snijwerk (eind 17de eeuw)

Het koor

Wij gaan nu het koor bekijken. In het midden de avondmaalstafel, die ook als altaar wordt gebruikt in de rooms-katholieke vieringen. Van de koperen kronen is de eerste uit de 17de eeuw. Hij werd in 1847 door de kerkvoogdij van Rolde verkocht aan de R.K. parochie in Assen. Na de laatste restauratie werd in 1964 deze kroon bij de heropening teruggeschonken. De tweede kroon is in de vorige eeuw bijgemaakt.
In de vloer zien we een aantal grafzerken bijeen gebracht, die bij de opgraving in 1961 te voorschijn kwamen. Er zijn ook een paar stukken van sarcofaagdeksels (12de of 13de eeuw) te zien en helemaal achterin het koor een deel van de oude altaarsteen. Rechts in een nis zijn brokstukken van middeleeuws beeldhouwwerk te zien. Het zijn waarschijnlijk delen van een sacramentshuisje, een altaarstuk, en/of andere religieuze decoraties. Ook is er een Christuskop en de voeten van Christus. Die beide stukken hebben deel uitgemaakt van een beeld dat "Christus op de koude Steen" wordt genoemd. Uit later tijd is de Statenbijbel.

De gebrandschilderde ramen

Tot slot: de gebrandschilderde ramen van de bekende Limburgse glazenier Joep Nicolas zijn een uniek en rijk bezit van de kerk. Ze zijn in de periode 1964 tot 1968 geschonken door de provincie Drenthe, de gemeenten in de zes vroegere dingspelen van Drenthe en het notariaat en de rechterlijke macht in Drenthe. Over de betekenis van de dingspelen, de rechtspraak in Drenthe en de zittingen van de middeleeuwse rechtbank (de ‘etstoel’) in Rolde, verwijzen we naar het boekje ‘De Jacobuskerk van Rolde in kort bestek’.
Een gedetailleerde beschrijving en foto's van de ramen vindt u hier.